Вы знаходзіцеся: Унёсак галандцаў

П. Мондриан вядомы і як адзін з арганізатараў групы "Стыль", якая існавала ў Нідэрландах у 1917- 1931 гадах і аб'ядноўвалай акрамя мастакоў таксама архітэктараў-рацыяналістаў, што ставілі сваёй мэтай пошук строгіх па-геаметрычнаму выразных кампазіцыйных рашэнняў. Найболей вядомымі архітэктарамі, якія ўваходзілі ў гэту групу, былі П. Ауд і Г. Ритвелд, якія аказалі істотны ўплыў на наступнае развіццё архітэктуры не толькі ў Нідэрландах, але і за мяжой. Найболей прыкметнае ўвасабленне іх ідэі атрымалі ў архітэктурным абліччы сённяшняга Ратэрдама, які адрозніваецца нязвыклымі для нас па-геаметрычнаму вытанчанымі архітэктурнымі формамі як грамадскіх, так і жылых будынкаў.

З цяпер якія жывуць нідэрландскіх мастакоў прыкметна вылучаецца Съюрд Бейсман (р. 1948 г.), творчасці якога ўласцівыя і наватарства, і традыцыяналізм галандскай школы жывапісу.

Нельга сказаць, што ў сучасных Нідэрландах стаўленне да мастакоў такое ж, як было ў мінулым. Сітуацыя, вядома, змянілася. Неўзабаве пасля другой сусветнай вайны быў прыняты адмысловы закон, накіраваны на паляпшэнне становішча мастакоў. Па гэтым законе галандзец, які даказаў, што выяўленчае мастацтва-яго прафесійны занятак, атрымлівае ад дзяржавы дапаможнік, роўнае мінімальнаму на дадзены час узроўню заработнай платы ў краіне, у абмен на перадачу сваіх твораў у распараджэнне дзяржавы.

Ну а што ж мастакі? Ёсць закон, ёсць прыбытак. Што ж іх трывожыць і напаўняе нарастальным раздражненнем, якія прымаюць усе больш пагрозлівыя формы? Так, дапаможнікі па цяперашніх часах вельмі малыя. Але не гэта галоўнае, галоўнае - няма задавальнення ад такой вось дзейнасці, бо чалавек атрымлівае эмацыйную ўзнагароду за працу толькі пры ўмове грамадскай адзнакі яго вынікаў. "Я бываю проста шчаслівая, пачуўшы, што мае карціны выстаўляліся ў нейкай базавай (пачатковай) школе, і ўдвая, калі нейкая з іх прыцягнула ўвагу дзесяцігадовага хлапчука",- іранізавала над сваім становішчам адна з мастачак.

Апыняецца, дзяржава, манапалізаваўшы правы на валоданне карцінамі - і напісанымі, і яшчэ не напісанымі, не мае ні магчымасці, ні сродкаў, а ў першую чаргу жадання на арганізацыю грамадскага доступу да гэтых твораў. На складах іх назапасілася ўжо каля 500 тысяч, і яны пыляцца там, як старыя, непатрэбныя рэчы. Чакаць, што калісьці карціны будуць выстаўлены, што імёны іх стваральнікаў стануць вядомыя шырокай публіцы,- утопія, і ніводны з трох з паловай тысяч прафесійных мастакоў не спадзяецца на гэта. А пакуль мастакі спрабуюць неяк выказаць свой пратэст супраць такой палітыкі дзяржавы. Некалькі гадоў назад, імкнучыся прыцягнуць грамадскую ўвагу да неабходнасці рашэння гэтай праблемы, яны блакавалі залу ў амстэрдамскім Ряйксмюзеуме, дзе экспануецца карціна Рэмбрандта "Начны дазор". Але нават вялікі Рэмбрандт не змог дапамагчы ім. Пакуль становішча сучасных мастакоў не змяняецца...