Вы знаходзіцеся: Азораныя натхненнем

Як мог бы разбагацець кожны з іх, паддайся ён тагачаснай модзе! Які ж сілай волі, якім устойлівым характарам трэба было валодаць, каб не абарваць у сабе гэтак тонкую ў большасці людзей струну супраціву спакусам. Бо іх не разумелі, іх пакідалі сябры, ім часам было цяжка мець зносіны нават са сваімі роднымі. Але яны выдужалі, прайшлі праз усе пакуты, прыгатаваныя лёсам, не скарыліся, не сагнуліся пад іх цяжарам. Што багацце, што слава, калі на іншай чары шаляў нешта большае - праўда бачання свету, свой, не падстроены пад жаданні моцных персон погляд на падзеі. Яны, якія падарылі людзям багацця, якія мы часам не ў стане ацаніць, жылі ў галечы. Яны паміралі ў адзіноце і забыцці - хто ў багадзельні, хто ў волкім склепе, невядома нават, дзе іх магілы. Яны не завагаліся ў суровай сутычцы праўды і хлусні.

Вялікія прадстаўнікі галандскай школы таму, напэўна, і ўвайшлі ў гэту кагорту, што, як правіла, ніколі не імкнуліся кіравацца толькі карыслівымі інтарэсамі. Ці ў бядзе, ці ў радасці свайго народа, але толькі побач з ім, разам з ім, а не толькі з тымі, каму прыналежаць і ўлада, і грошы. Толькі шчырае, непадробнае перажыванне за лёс народа дало ім творчыя сілы для стварэння праўдзівых шэдэўраў.

"Гэтыя мастакі толькі таму і маглі дзеяць,- чуеш часам,- што існавала група людзей, заказвалых карціны, якія фінансуюць такім чынам жывапісцаў". Але досыць фальсіфікаваць гісторыю і саму ідэю творчасці! Ужо якое там фінансаванне, калі Рэмбрандт памёр у галечы і адзіноце і набожныя галандцы не могуць паказаць яго магілу? Што казаць пра гэта, калі Вінцэнт Ван Гог змушаны быў пакінуць краіну і весці на чужыне жаласнае існаванне, калі Франс Хале дажывала выццё апошнія дні ў багадзельні!

Людзі, не якія знайшлі і не што спрабуюць знайсці сваё праўдзівае прызначэнне ў жыцці і якія плывуць у ёй па плыні, чамусьці імкнуцца да асераднёных стандартаў: усё, што звыкла,- добра; не звыкла, выходзіць за рамкі стандарту- дрэнна. Што гэта-зайздрасць ці неразуменне, боязь праўды жыцця ці вузкі далягляд? Мабыць, і тое, і іншае, і трэцяе. Потым, шмат гадоў праз, адбываецца пераацэньванне каштоўнасцяў: усё неістотнае, наносное адмірае, агаляючы праўду, якая паражае людзей глыбінёй думкі і формай малюнка. Менавіта такая сітуацыя характэрна для творчасці шматлікіх галандскіх жывапісцаў.